Inaczej „rajski ogród”.
Wirydarze to ogrody średniowieczne – dopiero później kojarzone wyłącznie z klasztorami.
Wirydarz to wewnętrzny dziedziniec klasztoru otoczony zabudowaniami klasztornymi i kościołem.
Mogilski wirydarz ma kształt kwadratu o wymiarach 100 stóp czyli ok. 30 metrów. Dookoła biegną krużganki. Pośrodku wirydarza była studnia, służaca mnichom i gościom do obmycia się przed posiłkiem w refektarzu.
Za opata Marcina Białobrzeskiego(1533), ściany wirydarza wzmocniono przyporami (datacja zachowała się na cegle), ale już w 1649 roku czytamy w klasztornych zapiskach o złym stanie przypór.
W notatce z 1848 roku czytamy, iż trawnik był tu podzielony po przekątnej na cztery części (tak jak obecnie).Na utworzonych kwaterach sadzono zioła, rośliny ozdobne. Do niedawna ściany porośnięte były winoroślą(winobluszczem).
Po konserwacji w 2005 roku, dziedziniec porasta trawa, żywopłot z bukszpanu, a środek zajmuje okazały świerk; na ścianach zaznaczono ślady dawnych okien gotyckich, które były węższe i wyższe od obecnych.
Z wirydarzem zarówno z założeniem jak i poszczególnymi elementami i roślinami związana była głęboka symbolika. Ogród ten miał byc odzwierciedleniem raju, miniaturą Boskiego dzieła stworzenia – miał przypominać mnichom o Bogu. Mnisi wierzyli, że biblijny ogród – Eden był pierwszym rajem, najpiękniejszym ogrodem posadzonym ręką Boga. Ludzkość straciła go poprzez grzech Adama i Ewy.
Zasadzone w wirydarzu zimozielone drzewo miało przypominać o odnowie życia i było symbolem Chrystusa
4 kwatery – symbolizują 4 cnoty kardynalne( Roztropność, Sprawiedliwość, Umiarkowanie, Męstwo)
4 rogi – rzeki Edenu
Źródła:
Historia ogrodów/ Jarosław Zieliński Kraków
Wirydarze klasztorne/oprac. Ewelina Zgódka Dostęp 30.01.2014 Dostępny: www.zwpak.projektowanie-ogrodow-artykuly/wirydarz-klasztorny
Tadeusz Wącławowicz/Rezultaty prac konserwtorskich”Citercium mater nostra” 2007 nr 1 s. 113-118
Małgorzta Milecka/Ogrody cystersów – mit i rzeczywistość” Architectus” 2013 nr 3 Dostęp 25.01.2014 Dostępny: http://www.architectus.arch.pwr.wroc.pl/35/35_04.pdf