Kopiec Wandy – budowla ziemna  o kształcie ściętego stożka, której podstawa ma średnicę około 50 m i jest wysoka na 14 m (238 m n.p.m).
Powstał w VII lub VIII w n.e. Tak opisuje kopiec Jan Długosz w “Dziejach bajecznych Polski”:
 “Nad rzeka Dłubnią, o milę od Krakowa na polu [jest] jej mogiła. Z ziemi bowiem wzniesiono wysoki kopiec, który wskazuje do dziś dnia na jej grób, od niego miejscowość nazwano Mogiłą”.
Źródła historyczne podają nam informacje o różnych “budowlach”, “kapliczkach” na szczycie kopca.  W  XVI wieku stał tam słup z łacińskim napisem sławiącym czyny Wandy. Informacje o tym znajdziemy w pracy Bartosza Paprockiego z 1584 roku.
Na znajdującym się na nim epitaphium miał znajdować się tekst:

W 1587 roku podczas okupacji Krakowa przez wojska arcyksięcia Maksymiliana malarz i miedziorytnik Adolf Lautensack  wykonał  miedzioryt na którym przedstawił wojska  austriackie pod Mogiłą. W tle widzimy kopiec z krzyżem na szczycie.
Kopiec był przez wieki własnością zakonu oo. Cystersów w Mogile. W 1879 roku przekazał on za namową konserwatora krakowskiego teren Kopca “na własność kraju”. Wydział Krajowy opiekę nad mogiłą powierzył Radzie Powiatowej Krakowskiej. 
Gdy pod koniec lat 70. XIX w. wokół kopca powstał ziemny szaniec, a w 1887 fort 49½ Kopiec Wandy  “zastrzegł konserwator wolny dostęp do kopca dla zwiedzających i żądał postawienia tablicy u wejścia, któraby o tem objaśniało. Zgodzono się i postawiono tablicę, jednak już w obrębie wałów”.
Kopiec znalazł się wewnątrz umocnień fortu. “Miejsce to wybrano nieprzypadkowo – kopiec był elementem znacząco dominującym w krajobrazie rozległej, niemal płaskiej terasy nadwiślańskiej. Zainstalowane tu działo obronne wykorzystywało górująca pozycję kopca, jak również jego położenie w pobliżu (..) traktu lubelskiego, co dawało możliwość kontrolowania i obrony tego szczególnie ważnego szlaku drożnego wiodącego w kierunku wschodnim”.

Profesor  W. Łuszczkiewicz. w tomie 10 Biblioteki Krakowskiej (z 1889 r.) „Wieś Mogiła przy Krakowie”  opisuje budowlę na szczycie Kopca Wandy. Przedstawia ją jako „figurę jakby przydrożną, murowaną z cegły, jedną z takich, jakie spotykamy na łąkach i przy drodze z Krakowa do Mogiły”. Zamieszczona tam rycina pokazuje obelisk przypominający dużych rozmiarów kamienną kapliczkę stojącą na szczycie mogiły. Jest ona w stanie ruiny, porośnięta drzewkami, z widocznymi wnękami w górnej części, w których być może kiedyś umieszczone były figurki świętych lub obrazy.
Pod koniec XIX w. zainteresowanie  kopcem wzrosło. Duży wpływ na to miały prace Komisji Historycznej przy Polskiej Akademii Umiejętności. Wtedy powstało pierwsze opracowanie o historii  wsi Mogiła (cytowany powyżej tekst Władysława Łuszczkiewicza).
W 1890 roku kopcem  zainteresował się mieszkający w Warszawie Kornel Kozerski, mieszkający w Królestwie Polskim (Warszawie) emerytowany radca dworu. Zaproponował on konserwatorowi miejskiemu, że pokryje koszty renowacji kopca i ufunduje na nim pomnik. Przedstawił własny projekt, który nie został przyjęty.  Ostatecznie na kopcu umieszczono pomnik autorstwa Jana Matejki, a uroczyste poświęcenie pomnika miało miejsce 13 listopada 1890 roku. Wzięli w nim udział: prezydent miasta Krakowa dr Szlachtowski, wiceprezes Rady Powiatowej dr Franciszek Paszkowski, fundator Kozerski, x. kanonik Leopold Siemiński (proboszcz z Mogiły), przeor  zakonu cystersów z Mogiły z grupą zakonników, członek Rady powiatowej p. Kirchmayer (właściciel Pleszowa), sekretarz Rady powiatowej dr Stafiej.
“Uroczystość zaczęła się od przemówienia fundatora p. Kozerskiego, który opowiedział sposób powstania restauracji i upiększenia kopca oraz wyraził podziękowanie wszystkim instytucjom i osobom, które mu dopomogły do urzeczywistnienia tej myśli więc p. Matejce, konserwatorowi dr Łepkowskiemu i wreszcie wykonawcom robót wokół pomnika. Fundator oddał pomnik pod opiekę Radzie powiatowej, a zakończył wyrażeniem pragnienia, by na tę mogiłę spieszyła młodzież polska dla utwierdzenia w sobie uczuć miłości Ojczyzny.
Następnie imieniem Rady powiatowej krakowskiej przemówił jej wiceprezes dr Fr Paszkowski. Podniósł on okoliczność, iż poprzedni właściciele kopca oddając go na własność społeczeństwu polskiemu, przenieśli tytuł posiadania na powiat krakowski, który też w miarę środków otaczał Kopiec opieką. Skoro później u podnórza mogiły miano utworzyć fort wojenny dało się staraniem konserwatora i Rady Powiatowej zapewnić uszanowanie przez wojskowośc tego zabytku i zapewnienia swobody dla publiczności dostępu w czasach pokoju. Zachodziła tylko trudność gruntownego umocnienia go i odpowiedniego upiększenia. Znalazł się jednak niespodziewanie szlachetny ofiarodawca p. Kozerski, który znacznym nakładem trudu i kosztów mogiłę wyrównał, przez podmurowanie z dołu umocnił i ślicznym pomnikiem upiększył. (…) Pomnik odsłonięto przyczem chór Sokoła odśpiewał pieśń “Rodzinny kraju nasz”.
Niestety dość szybko kopiec został zniszczony. Uszkodzono pomnik, a w 1899 roku orła. Starania konserwatorów o renowację trwały kilka lat. Dopiero w 1910 roku naprawiono mury oporowe, wybrukowano ścieżkę i wytyczono dojście przez fosę fortu. W lipcu 1911 roku odnowiono pomnik. Podczas prac okazało się, że fundament pod pomnik (położony w 1890 roku) sięga 1,5 metra. Po wschodniej stronie kopca odnaleziono sięgający dwa metry w głąb fundament kapliczki. W 1914 roku na wierzchołku kopca położono betonową płytę, aby wzmocnić podstawę pomnika.
Po wybuchu I wojny światowej pomnik zdemontowano, na szczycie ustawiono karabin maszynowy i wykopano umocnienia chroniące żołnierzy. Po zakończeniu wojny pomnik ponownie ustawiono na szczycie kopca. 

Kopiec odwiedzano zazwyczaj przy okazji odpustu w Mogile czyli we wrześniu.