Na terenie Mogiły i okolicznych wsi w XIX wieku ulokowano forty należące do Twierdzy Kraków. W Mogile znalazły się dwa : 49 1⁄2a Mogiła i 491⁄2 Wanda. W okolicy znalazły się też forty: Krzesławice, Grębałów i Dłubnia. W listopadzie 1914 roku rosyjski “walec parowy” szybko zbliżał się do Krakowa. Ogłoszono mobilizację i większość młodych mieszkańców Mogiły i okolicznych wsi znalazła się w szeregach armii austriackiej. Równocześnie we wsiach Mogiła, Czyżyny Bieńczyce zamieszkali żołnierze. Tak sytuację w Czyżynach opisuje kronika
szkolna: “Wobec mobilizacji wojsk naszych gminy tutejsze a mianowicie Czyżyny i Łęg do zakresu tutejszej szkoły należący przeznaczone były do koncentracji wojsk jako w obrębie fortecznym się znajdujące, wobec czego wszystkie domy osób prywatnych zajęte były przez wojska. Pomimo bardzo dużej liczby nagromadzonego wojska w obu naszych wioskach , nauka w szkole tutejszej rozpoczęła się dnia 1 września i trwała do 22 września 1914 roku. Od 22 września liczba wojsk została więcej jeszcze powiększona tak w celu obrony twierdzy, jak również przemarszami różnych wojsk naszych, z braku zatem miejsca i tutejszy budynek szkolny został przez wojsko zajęty. Nauka zatem musiała być przerwaną aż do 24 czerwca 1915 roku.”
Wszystkie forty rejonu VI Twierdzy Kraków wzięły udział w dwóch kolejnych bitwach w listopadzie i grudniu 1914 roku.
W listopadzie załoga fortu Mogiła nie tylko brała udział w ostrzale zbliżających się Rosjan, ale również patrolowała przedpole docierając w okolice Pleszowa, a po napadach Kozaków na mieszkańców wsi nawet do Wyciąża. Brama wjazdowa do Twierdzy znajdowała się „u wylotu gościńca krakowskiego w wąwozie przy Mogile”. W grudniu 1914 podczas walki toczyły się na prawym brzegu Wisły. Załogi fortu w Mogile, Krzesławicach brały udział w ostrzeliwaniu wroga. W Pleszowie zorganizowano stanowisko artylerii, która ostrzeliwało stanowiska
wroga znajdujące się na terenie wsi Grabie. Jan Dąbrowski w swoim pamiętniku pod grudniową datą 1914 pisze:” Mogiła leży prawie na linii walki; za nią są zewnętrzne forty i odbywa się ciągła kanonada, za
Mogiłą jest drugi pas itd. Może więc być zniszczona, choć na razie nie ucierpiała”.
Ludność Mogiły w listopadzie 1914 została, podobnie jak sąsiednie Bieńczyce ewakuowana. Jednak jak pisze Nowa Reforma „ludność wiejska pod Krakowem w okolicach dalszych w stronie Mogiły, Rajska, Kosocic(…) nie uciekła ze swoich osad  lecz pokopała sobie obok wsi na polach i w lasach głębokie jamy by tam na wypadek bitwy zamieszkać. W tych jamach śpią całe rodziny, tam gotują sobie pożywienie itp. 
Żołnierze zawiadamiają ludność kiedy mają wieś opuszczać, a wtedy rozpoczyna się wędrówka do kryjówek”. W grudniu 1914 – pisze Jan Kotyza (mieszkaniec Bieńczyc) ”całą noc biły działa
austriackie ustawione w Mogile koło stacji. Strzelały na Niepołomice, gdzie wdzierali się Moskale”. Stacja kolei kocmyrzowskiej znajdowała się naprzeciwko cmentarza w Mogile.
W grudniu Rosjanie zbudowali pod Mogiłą most pontonowy. Został on zniszczony przez wojska austriackie.

Pierwsze pochówki żołnierzy na terenie cmentarza parafialnego w Mogile miały miejsce w 1914 roku. Dowiadujemy się o nich z zapisów w
Księdze zmarłych parafii oraz z przechowywanych w Archiwum Narodowym kart ewidencyjnych. Ks. Siedlecki w notatce (czerwonym atramentem) u dołu strony zapisał, że “Adnotacje o śmierci – na dwóch kolejnych stronach (14i15) nie dotyczą parafian mogilskich, lecz opuszczonych i porzuconych i zmarłych i pochowanych żołnierzy –
którzy w roku 1914 i później i na cmentarzu Mogilskim zostali pochowani, ja dla pamięci to zanotowałem.” Pochował ich ks. Gerard Kowalski przeor klasztoru cystersów (ks. Siemieński podczas wojny zamieszkał w Krakowie w budynku Kurii), a akty zgonu wystawił kapelan wojskowy ks. Franciszek Habas.”

Wykaz wszystkich żołnierzy pochowanych na cmentarzu parafialnym nr 390 w Mogile został sporządzony przez Urząd Opieki nad Grobami Wojskowemi Okręgu Generalnego Krakowskiego znajduje się w zespole Nr 29/275/0/-/45: Wykazy poległych i zmarłych żołnierzy i jeńców oraz plany cmentarzy wojennych w powiatach: Kraków-Podgórze. s. 271-276. Obejmuje on nazwiska 71 żołnierzy. Znalazły się niej również nazwiska poległych w wybuchu prochowni w 1917 roku.

Wybuch prochowni

Przy drodze prowadzącej od stacji kolejowej w Mogile do centrum
wsi Bieńczyce usytuowano dwie prochownie (magazyny amunicji)
nr 16 i 17, które na fragmencie mapy zaznaczono czerwonym
krzyżykiem. W czwartek 2 sierpnia 1917 roku o godz. 7.30 Krakowem i okolicą wstrząsnął potężny wybuch. Był on tak potężny, że w Tarnowie
pootwierały się zamknięte drzwi i pospadały towary z półek. Mieszkańcy myśleli, że nastąpiło trzęsienie ziemi.

Zostały uszkodzone witraże w pobliskim kościele klasztornym w Mogile, ale ponieważ główna siła wybuchu poszła w kierunku niezabudowanych łąk nad Wisłą straty w okolicznych wsiach nie były tak duże. Ponieważ na okolicznych
polach zostały rozrzucone granaty wojsko otoczyło teren kordonem. Na polach i w okolicy magazynów zbierano szczątki żołnierzy. Gaszenie pożaru trwało 2 dni.

Pogrzeb 47 ofiar odbył się w niedzielę 5 sierpnia. Resztki zwłok złożono w siedmiu czarnych trumnach i położono przed prezbiterium w kościele św. Bartłomieja. Wokół nich złożono wieńce. Po nabożeństwie  długi żałobny kondukt ruszył na  miejscowy cmentarz.

Cmentarze wojenne w okolicach Krakowa powstawały już pod koniec wojny w 1918 roku. Jak możemy odczytać z dokumentów archiwalnych cmentarz w Mogile powstawał równocześnie z cmentarzem w Łagiewnikach, Kocmyrzowie, Górce Kościelnickiej i Rakowicach. Projektantem wszystkich tych cmentarzy był Hans Mayr. Według zestawienia z 1920 roku nie został on ukończony. Brak jednak informacji kiedy i jakie prace wykonano na terenie cmentarza w
dwudziestoleciu międzywojennym. Projektantem cmentarza był austriacki architekt  Hans Mayr. 

W latach 90. XX wieku został zniszczony. Po remoncie, który parafia rozpoczęła w 2016 roku przywrócono mu pierwotny wygląd. 

Żródło:

J. Jurczyk-Motyl Wybuch w Mogile Głos Nowej Huty 2014

fragmenty pracy konkursowej M. Motyl i B. Młyńczak Ocalić od zapomnienia. W 100-lecie Wielkiej Wojny 1914 – 1918.  Śladami walk i nekropoli Kraków 2016 (niepublikowane)